Baş Ağrıları
Toplumda en sık yakınma olan ve hem kişilerin hem de toplumların yaşam kalitesini bozan baş ağrısının; ömür boyu en az bir kez görülme sıklığı erkeklerde %93, kadınlarda %99 genel popülasyonda %90 olduğu bilinmektedir. Her yaş ve cinste bu kadar sık görülen baş ağrısının mutlaka tedavi edilmesi gerekmektedir.
Baş ağrıları primer/birincil baş ağrıları ve sekonder/ikincil baş ağrıları olarak iki grupta sınıflandırılmaktadır. Bu baş ağrısı tipleri Uluslararası Baş Ağrısı Derneği Klasifikasyon Komitesi’nin (International Classification of Headache Disorders) önerileri doğrultusunda değerlendirilmekteydi. Bu sınıflandırma klinik pratik açısından çok büyük öneme sahiptir.
Primer baş ağrılarında ağrının kendisi bir hastalıktır ve genellikle hayatı tehdit edecek bir sebep bulunmamaktadır. İlk muayenede baş ağrsının sebebinin araştırılması primer mi yoksa sekonder mi ayrımının yapılması açısından ayrıntılı klinik muayene yapılması sonrasında gerekli laboratuvar ve görüntüleme yöntemlerinden destek alınması gerekmektedir. Primer baş ağrısında genelde ileri tetkik yapılmasına ihtiyaç duyulmamaktadır. Sekonder baş ağrılarında ise altta yatan başka bir sebep bulunmaktadır, mutlaka ayrıntılı muayene sonrasında ileri tetkikler yapılmalı ve sebebe yönelik tedavi düzenlenmeli ve kesinlikle acil ve hızlı hareket edilmelidir.
Baş Ağrılarının Sınıflandırılması
Uluslararası Baş ağrısı Topluluğu’nun ICHD-3 sınıflandırması ana başlıkları ile şu şekildedir:
A. Primer Baş Ağrıları
- Migren
- Gerilim tipi baş ağrısı
- Trigeminal otonomik baş ağrıları
- Diğer primer baş ağrısı sendromları
B. Sekonder Baş Ağrıları
• Baş ve/veya boyun travmasına bağlı baş ağrısı
• Kraniyal veya servikal damarsal bozukluklara bağlı baş ağrısı
• Damarsal olmayan intrakraniyal bozukluklara bağlı baş ağrıları
• Madde kullanımı veya kesilmesine bağlı baş ağrısı
• Enfeksiyona bağlı baş ağrısı
• Homeostaz bozukluğuna bağlı baş ağrısı
• Kraniyum, boyun, gözler, kulaklar, burun, sinüsler, ağız ya da diğer yüz veya kraniyal yapıların bozukluklarına bağlı baş ağrısı ya da yüz ağrısı
• Psikiyatrik bozukluklara bağlı baş ağrısıC. Ağrılı kraniyal nöropatiler, diğer yüz ağrıları ve diğer baş ağrıları
• Ağrılı kraniyal nöropatiler ve diğer yüz ağrıları
• Diğer baş ağrısı bozuklukları (sınıflandırılamayan)
BAŞ AĞRISINDA HANGİ DURUMLARDA ACİL DAVRANMALIYIZ
• Yeni başlayan akut ve çok şiddetli baş ağrısı
• 10 yaşından önce, 50 yaşından sonra başlaması
• Özellikle çocuklarda oksipital yerleşim göstermesi
• Son 6 ay içinde başlayan ve devamlılık gösteren, tedaviye direnç öyküsü
• Hastada mevcut malignite tanısı
• Hastada mevcut sistemik hastalık tanısı
• Hastanın yaşamındaki “en şiddetli baş ağrısı” tanımı
• Gebelik ve doğum sonrası ortaya çıkması
• Fiziksel aktivite, ıkınma gibi veya öksürme gibi işlevler sırasında ortaya çıkan baş ağrısı
• Postural özelliği (ayakta veya yatarken ortaya çıkması)
• Dirençli kusmaların eşlik ettiği baş ağrılarında dikkatli bir muayene yapılmalı ileri tetkik yöntemlerinden faydalanılmalıdır.
Migren baş ağrısı
Ataklarla seyreden migren baş ağrılarında atak süresi 4-72 saattir. Migren için
Başın yarısında ağrı olması tipik olsa da ağrı iki taraflıda olabilir. Ağrılar genellikle zonklayıcı özellikte olup hastalar tarafından orta veya şiddetli olarak tanımlanır. Atak sırasında fiziksel aktivite baş ağrısını artırır. Baş ağrısına bulantı, kusma ve fotofonofobi (ışık-ses hassasiyeti) eşlik eder.
Gerilim tipi baş ağrısı
Ağrı genellikle yaygın iki taraflı oksipital (başın arka kısmı) veya frontal (başın ön kısmı)
bölgede belirli, bazen çember gibi başı sarar özelliktedir. Künt, sıkıştırıcı tarzdadır, hafif veya orta şiddette olabilir. Fiziksel ve günlük aktiviteyi engellemez. Bulantı ve kusma gibi ağrıya eşlik eden bulgular genellikle yoktur. Fotofobi (ışık hassasiyeti) veya fonofobi (ses hassasiyeti) gibi semptomlardan biri eşlik edebilir.
Küme baş ağrısı
Günde 1‐8 kez tekrarlayan, sıklıkla gece uykudan uyandıran çok şiddetli, batıcı, oyucu özellikte bir ağrıdır. Her zaman aynı göz çevresine olan orbital, supraorbital ve/veya temporal ağrı ortalama 1 saat (15‐180 dk) sürer. Ağrı ile aynı tarafta otonomik bulgular (ipsilateral konjunktival kanlanma ve/veya göz yaşarması, nazal konjesyon ve/veya burun akıntısı, göz kapağı ödemi, alın ve yüzde terleme, miyozis ve/veya pitozis) eşlik eder.
Primer öksürük baş ağrısı
Öksürme ve valsalva manevrası (ıkınma vb.) ile ortaya çıkan baş ağrılarıdır.
Öncelikle intrakraniyal patoloji dışlanmalıdır. Ani başlar, 1 saniye-2 saat sürelidir.
Ağrının lokalizasyonu genellikle iki taraflı ve başın arka bölgesindedir. Temel olarak 40 yaş üzerinde görülür.
Primer egzersiz baş ağrısı
Herhangi bir fiziksel aktivite sırasında veya sonrasında ortaya çıkan baş ağılarıdır.
Primer cinsel eylemle ilişkili baş ağrısı
Cinsel ilişki ile ortaya çıkan şiddeti giderek artan ve orgazm sırasında ani şiddetli patlayıcı özellikte baş ağrısıdır
Primer gök gürültüsü baş ağrısı
Ani başlangıçlı, 1 dakikada maksimum şiddete ulaşan 5 dakika veya daha fazla süren aşırı şiddetli baş ağrısıdır.
Soğuk uyaranı baş ağrısı
Başa dışarıdan uygulanan, ağızdan gıdalarla alınan veya inhale edilen soğuk uyaranın neden olduğu baş ağrısıdır
Primer saplanıcı baş ağrısı
Kendiliğinden oluşan birkaç saniye süreli gün içinde tek veya birden fazla olan lokalize saplanıcı baş ağrılarıdır.
Nummuler baş ağrısı
Kafa derisinde genellikle parietal bölgede olmak üzere farklı lokalizasyonlarda tanımlanan yuvarlak veya elips şeklinde bir alanda hissedilen genellikle hafif veya orta şiddette baş ağrısıdır.
Hipnik baş ağrısı
Sadece uykuda ortaya çıkan ve hastayı uyandıran genellikle 15 dakika-3 saat süren yaygın veya tek taraflı, hafif veya orta şiddetli, künt baş ağrısı ataklarıdır.
Nummuler baş ağrısı
Kafa derisinde genellikle parietal bölgede olmak üzere farklı lokalizasyonlarda tanımlanan yuvarlak veya elips şeklinde bir alanda hissedilen genellikle hafif veya orta şiddette baş ağrısıdır.
Yeni günlük ısrarlı baş ağrısı
Başlangıç tarihi net olarak ifade edilebilen ve her gün olan ısrarlı baş ağrısıdır.
İlaç aşırı kullanım baş ağrısı
Baş ağrısı nedeniyle 3 ay veya daha uzun süreden beri düzenli şekilde akut veya semptomatik ağrı kesici (basit analjezik, non-steroid antiinflamatuvar, ergo preparatları, triptanlar) kullanımı kronik günlük baş ağrısına neden olur.
BAŞ AĞRISINDA TEDAVİ YÖNTEMLERİ
1-İLAÇ TEDAVİLERİ
• Ergo preparatları
• Triptanlar
• CGRP antagonistleri
• CGRP ve/veya reseptör blokörü MAb’lar vb.
• Basit ve kombineanaljeziklere ek olarak yeni NSAİİ’ler
• Beta-blokörler ve Ca kanal blokörler
• Pizotifen
• ACE inhibitörleri
• Montelukast
• Yeni kuşak antidepresif bazı ilaçlar (venlafaksin-duloksetin)
• Bazı antikonvülsanlar (VA-topiramat
• Bazı monoklonal antikorlar/Mab’lar
• Onobotulinum toksin A (BOTOX) uygulamalar
2- ALGOLOJİ VE GİRİŞİMSEL TEDAVİLER SİNİR VE GANGLION BLOKAJLARI VE RADYOFREKANS (RF) TEDAVİLERİ
• Great Oksipital Sinir-Lesser Oksipital Sinir blokajı ve radyofrekans tedavileri
• Supraorbital, İnfraorbital, Suprattrochlear, Auriculotemporal, Mandıbular, Maksiller, Mental sinir blokajları ve radyofrekans tedavileri
• Sphenopalatin Ganglion blokajı ve Radyofrekans (RF) tedavisi
• Gasser Gaglıon blokajı ve Radyofrekans tedavisi
• Stellat Ganglıon blokajı ve Radyofrekans tedavisi
• Periferik Sinir ve Ganglıon Stimülasyonu (Nöromodülasyon)
• TMS: Transkraniyal manyetik stimülasyon,
• TENS: Transkütanöz elektrik stimülasyonu,
• eTNS: Eksternal trigeminal sinir stimülasyon, VNS: Vagal sinir stimülasyonu